A1News.am-Lragir.am-ի զրուցակիցն է տնտեսագետ, ԵՊՀ ֆինանսահաշվային ամբիոնի վարիչ Հայկ Մնացականյանը
Պարոն Մնացականյան, դրամի արժևորումը շարունակվում է, այսօր փոխանակման կետերում դոլարի առքը 425-435 դրամ էր, ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված այս իրավիճակը։
Դոլարի արժեզրկման վրա ազդում է մի քանի գործոն՝ ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին։ Արտաքին գործոններից առաջնայինը դա ռեսուրսների գների աճն է, կոնկրետ նավթի և այլ ռեսուրսների գների աճը, ինչն ինքնին բերում է դոլարի արժեզրկման։ Էական ազդեցություն ունի նաև ռուս-ուկրաինական պատերազմը, ինչի հետևանք է նաև այդ ռեսուրսների գների աճը։ Էական նշանակություն ունեն նաև Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցները։ Մեր առևտրային կառուցվածքում արտահանման մոտ 30 տոկոսը դեպի Ռուսաստան է, այսինքն՝ ԱՊՀ երկրների ցանկում էականը հենց Ռուսաստանի շուկան է։ Եվ անցումը դոլարից դեպի ռուսական արժույթի, որի քաղաքականությունը Ռուսաստանը վարում է ինչպես ռեսուրսների գների համար, այնպես էլ բոլոր ապրանքատեսակների գծով, բնականաբար, առաջ է բերում մյուս գործոնը՝ դոլարի հանդեպ պահանջարկը նվազում է։ Երրորդ կարևոր գործոնն այն է, որ Հայաստան են տեղափոխվել Ռուսաստանի բազմաթիվ IT ընկերություններ, որոնք հնարավորություն ունեն Հայաստանի ինտերնետ IP-ներով գործարքներ իրականացնել, վճարումը լինում է դոլարով։ Եվ եթե այդ դոլարը չի գնում Ռուսաստան, գալիս է Հայաստան, Հայաստանի շուկան շատ ավելի փոքր է, և դոլարի ավելացումը բերում է այն իրավիճակին, որն այսօր ունենք։
Ինչպե՞ս է դոլարի ու եվրոյի արժեզրկումն ազդում մեր տնտեսության վրա։
Բնականաբար, տնտեսությունը զարգացնելու համար անհրաժեշտ է, որ ոչ թե ազգային արժույթն արժևորվի, այլ շատ սահուն արժեզրկվի, որովհետև արժեզրկումը նպաստում է մեր արտահանմանը։ Այսինքն՝ օտարերկրացիների համար մեր ապրանքները համեմատաբար էժան են դառնում։ Իսկ այս պարագայում հակառակ երևույթն ունենք, եթե մարդիկ դոլար են վաստակում, բնականաբար, տեղական ապրանքները նրանց համար էլ ավելի թանկանում են։ Պետք է լինի պետական որոշակի վերահսկողություն, որ եթե ներկրվող ապրանքները դոլարով են ձեռք բերվում, գները համապատասխան պետք է իջնեն։ Բայց, ցավոք սրտի, դա չենք նկատում։ Անկեղծ լինենք, որ ցանկացած տնտեսվարող այս իրավիճակում փորձում է գերշահույթ ստանալ։ Կարող է միջազգային շուկայում ապրանքն ավելի էժան է, բայց քանի որ հակառակ երևույթը գոյություն ունի, ինքն սկսում է գերշահույթներ ստանալ։ Այստեղ պետական կառույցները, հակամենաշնորհային հանձնաժողովը պետք է աշխատանք տանեն։ Ֆիքսենք այն փաստը, որ մեր արժույթի երկարաժամկետ արժևորումը չի կարող նպաստել տնտեսության աճին, զագացմանը, թեև իր կարճաժամկետ դրական էֆեկտներն էլ ունի։ Մի դրական գործոնն էլ այն է, որ Հայաստանի պետական պարտքը հիմնականում դոլարով է։ Այսինքն՝ պետության համար մի քիչ թեթևանում է պետական պարտքի սպասարկումը։ Բայց ֆիքսենք մի բան, որ դա կարճաժամկետ լուծում է, իսկ երկարաժամկետ լուծումները պետք է արդեն տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների համատեքստում դիտակել։
Տեղեկություն կար, որ այսօր բանկերը դոլար չէին վաճառում, այսինքն՝ նման քայլերը նաև արհեստական խուճապ են ստեղծում մարդկանց մոտ։ Ի՞նչ խորհուրդ կտաք մարդկանց։
Փոքր տնտեսություն ունեցող երկրներում մարդկանց վարքագիծն էական ազդում է նման իրավիճակի վրա։ Այն անձինք, ովքեր երբևէ չեն զբաղվել արտարժույթի առք ու վաճառքով, եթե որոշեն զբաղվել այդպիսի գործունեությամբ, օրինակ, եթե դոլար ունեն, դրամի վերածեն, կամ դրամը՝ դոլարի, ապա իրենց վարքագծով կազդեն, որ դրամն էլ ավելի արժևորվի, կամ հակառակը։ Շուկան ինքնակառավարվող է, ժամանակի ընթացքում կարգավորվելու է, գալու է մի հավասարակշռության նոր կետի։ Հետևաբար, եթե մարդիկ աշխատավարձն ստանում են դրամով, թեկուզ եթե դոլարը բարձրանում է, պետք չէ գնալ ու դոլար գնել։ Եվ հակառակը, եթե հիմա մի փոքր սպասենք, որոշ ժամանակ անց հավասարակշռության նոր կետ կլինի։ Եթե մարդկանց մոտ ֆինանսական գրագիտության պակաս կա, և ուղղակի ինտուիտիվ որոշումներ են կայացնում, այդ դեպքում արդեն ռիսկն իրենց վրա է։ Եվ, բնականաբար, 99 տոկոս դեպքերում տուժելու են։
