A1News.am-1in.am-ը գրում է. Սեպտեմբերի 30-ին հայտնի դարձավ, որ «Արդյունաբերական ընկերություն» բաժնետիրական ընկերությունը, որը Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի 60,0000946% բաժնետոմսերի սեփականատեր է, ցանկանում է Հայաստանի Հանրապետությանը նվիրաբերել Ընկերության կանոնադրական կապիտալում սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող Ընկերության 25% (քսանհինգ տոկոս) 412,250.75 (չորս հարյուր տասներկու հազար երկու հարյուր հիսուն ամբողջ յոթանասունհինգ) հատ հասարակ (սովորական) բաժնետոմսերը:
Կառավարությունն ընդունել է նվիրատվությունը և բաժնետոմսերի կառավարումը կիրականացնի վարչապետի աշխատակազմը: Սա բավականին ուշագրավ և ըստ էության աննախադեպ իրողություն է: Զանգեզուրի կոմբինատը Հայաստանի խոշորագույն հարկատուն է: Բացի այդ, հայտնի է, որ կոմբինատը ունի նաև «համակարգաստեղծ» նշանակություն Սյունիքի թե տնտեսության, և խոշոր հաշվով էլ քաղաքականության տեսանկյունից:
Ահա այդ ձեռնարկությունը փաստացի 25 տոկոսով վերադառնում է պետությանը, առնվազն հարց առաջացնելով՝ արդյո՞ք դա այսպես ասած ազգայնացման գործընթացի սկիզբ է, թե՞ պարզապես նոր մոդել, որը կարող է կիրառվել Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում: Մասնավորապես, պետությունը իհարկե չի տնօրինում ամբողջ ընկերությունը, սակայն չի էլ բավարարվում միայն հարկահավաքությամբ և երկրի հանքային ռեսուրսից, որը հանրային ռեսուրս է, հանրությունը կառավարության միջոցով ունենում է իր բաժնեմասը:
Այս հարցերի պատասխանները դեռ պետք է ստանալ, դեռ պետք է հասկանալ տեղի ունեցողի, աննախադեպ գործընթացի տրամաբանությունը և մոտիվները, որպեսզի նաև հնարավոր լինի դիտարկել, թե այն որքանով կարող է լինել շարունակվող: Այսինքն, պայմանական իմաստով, արդյո՞ք իրականացվում է հանքարդյունաբերության ոլորտի մի «պիլոտային» մոդել, որն օրինակ կարող է տարածվել նաև այդ ոլորտում ամենաաղմկոտ իրավիճակի՝ փակուղի մտած Ամուլսարի նախագծի պարագայում:
Միաժամանակ ավելորդ չէ հիշել, և գուցե նույնիսկ անհրաժեշտ է, որ Զանգեզուրի կոմբինատի բաժնետերերի շարքում է նաև Ռուսաստանի առողջապահության նախկին նախարար Միխայիլ Զուրաբովը: Զուրաբովը ամիսներ առաջ հանդիպել էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ, քննարկվել էին Հայաստանի տնտեսության մեջ ներդրումային հեռանկարներ:
Զանգեզուրի կոմբինատի մասին խոսք չկար, սակայն ուշադրության է արժանի, որ ամիսներ անց Զուրաբովը դատական հայց ներկայացրեց, վիճարկելով ընկերության մյուս բաժնետոմսերի վաճառքի պատմությունները և փաստացի հետապնդելով դրանք չեղարկելու և իր բաժնեմասին ավելացնելու նպատակ, այդպիսով 12,5 տոկոս բաժնեմասը ավելացնելով և դարձնելով որոշիչ մեծամասնություն:
Հայկական մամուլում պաւբերաբար հրապարակումներ են եղել, ընդ որում սկսած դեռևս 2000 ականների կեսերից, որ Զանգեզուրի կոմբինատը մասնավորեցրել են Հայաստանի իշխանության առանցքային դեմքերը, այդ թվում Ռոբերտ Քոչարյանը՝ իրենց առնչվող անձանց միջոցով: Այդ մասին գրում էր ոչ միայն մամուլը, այլ նաև հայտարարություններ էր անում այն ժամանակ ընդդիմադիր Արտաշես Գեղամյանը:
Ի դեպ, կոմբինատի բաժնետեր և նախկին տնօրեն Վահե Հակոբյանը այսօր Ռոբերտ Քոչարյանի առաջնորդած քաղաքական դաշինքում է, և ընդ որում անտրամաբանական է որակում Զուրաբովի հայցերը: Մամուլը գրել է, որ Զանգեզուրում բաժնեմաս ունի Արթուր Վանեցյանը: Միով բանիվ, Հայաստանի խոշորագույն ընկերությունն ըստ ամենայնի Հայաստանը մինչև 2018-ը կառավարած համակարգի տրամաբանությանն ու բնույթին համարժեք, ըստ երևույթին եղել է քվոտավորված «ոսկեբեր գետակ», ինչպես բոլոր խոշոր ձեռնարկությունները, ինչպես օրինակ Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղու մեգանախագիծը:
Այժմ ակնհայտորեն տեղի է ունենում վերադասավորում, սակայն պարզ չէ, թե ինչ տրամաբանությամբ: Մի կողմից Զուրաբովի հավակնությունն է, մյուս կողմից 60 տոկոս բաժնեմաս ունեցող ընկերության որոշումը՝ 25 տոկոսը նվիրաբերել պետությանը: Մեծ հավանականությամբ սա դեռ սկիզբն է, կամ հաստատ դեռ ավարտը չէ:
